Οι σταυροφορίες

   Την παροιμία "πάει με το Σταυρό στο χέρι" την ξέρετε; Οι Σταυροφόροι πηγαίνανε με το σπαθί στο χέρι... Μόνο που ήταν σπαθί. Ακονισμένο. Και έκοβε οποιονδήποτε. Χριστιανό, εβραίο ή μουσουλμάνο... 

Τα ζουμερά για τις Σταυροφορίες δείτε τα από δω όπου τα έχω ανεβάσει σε πολύ ανύποπτο χρόνο:

"Άσε το κακό να μπει" - Μέρος 2ο: "Τότε που φεύγανε μπουλούκια οι σταυροφόροι"

Οπότε πάμε στο σχεδιάγραμμα της ενότητας (το οποίο είναι δάνειο εμπλουτισμένο με στοιχεία από την προηγούμενη ενότητα και με ελαφρά αναδιατυπωμένη διάταξη ώστε να φανεί εντονότερα η αιτιώδης σχέση των γεγονότων.

Πριν τις Σταυροφορίες 

3.7. Οι σταυροφορίες (σελ. 67 – 71)

Σταυροφορίες:	θρησκευτικοί πόλεμοι-εκστρατείες για την ανακατάληψη των Αγίων Τόπων
·         Η ιδέα γεννήθηκε στη Δύση τον 11ο αιώνα

α. Οι αιτίες

Οι συνθήκες της εποχής

Η κατάσταση στην Ανατολή
·         Σελτζούκοι Τούρκοι	·         Από τα μέσα του 11ου αι. κατακτούν σταδιακά τα αραβικά χαλιφάτα ·         1076: Κατάκτηση Ιεροσολύμων Επεκτείνονται σε βυζαντινές περιοχές (βλ. μάχη Ματζικέρτ 1071, συντριπτική ήττα βυζαντινού στρατού υπό τον αυτοκράτορα Ρωμανό Δ΄ Διογένη)

Η κατάσταση στη Δύση – Ιδεολογικές καταβολές σταυροφοριών
·         Διαμάχη πάπα – Γερμανού Αυτοκράτορα (Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους) για την κυριαρχία στο δυτικό χριστιανικό κόσμο
Ø  Μεταρρύθμιση στη Δυτική Εκκλησία (πάπας Γρηγόριος Ζ΄ 1073-1085)			è  Στόχος η ενίσχυση της θέσης της Εκκλησίας έναντι του Γερμανού Αυτοκράτορα
·         Ανάδειξη τάξης ιπποτών
Ιππότες	·         κατώτεροι άρχοντες - έφιπποι πολεμιστές ·         Πολλοί ήταν τυχοδιώκτες που περιφέρονταν αναζητώντας περιπέτειες και συμμετείχαν σε διάφορες εκστρατείες
·         Reconquista: H προσπάθεια ανάκτησης των εδαφών της ιβηρικής χερσονήσου που είχαν κατακτηθεί από τους Άραβες (βρίσκεται σε εξέλιξη από τον 8ο αι.)
·         Οι πάπες της προσδίδουν χαρακτήρα «ιερού πολέμου»		·         Πολεμιστές από πολλά δυτικά χριστιανικά κράτη συμμετέχουν στις εκστρατείες

·         Φήμες στη Δύση για βιαιότητες εναντίον των χριστιανών προσκυνητών

ü  Δεν επιβεβαιώνονται από την ιστορική έρευνα

·         Αίτημα Βυζαντινού αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού στον πάπα Ουρβανό για βοήθεια έναντι των Σελτζούκων

1095: Ο πάπας Ουρβανός καλεί τους πιστούς σε ιερό πόλεμο κατά των μουσουλμάνων με στόχο την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων

β.  Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες

Α΄ Σταυροφορία (1096 – 1099)

Ø  Η Εκκλησία υπόσχεται αιώνια σωτηρία σε όσους συμμετάσχουν			è  Πολλοί ανταποκρίνονται με ενθουσιασμό (άρχοντες και απλός λαός)
·         Η λαϊκή Σταυροφορία
ü  Επικεφαλής ένας μοναχός, ο Πέτρος ο Ερημίτης, που ξεσηκώνει τα πλήθη με το κήρυγμά του Ø  Συμμετέχουν ανοργάνωτοι αγρότες και μέλη των κατώτερων τάξεων, ακόμα και γυναικόπαιδα				è  Φτάνουν λεηλατώντας ως τη Μ. Ασία όπου αποδεκατίζονται από τους Σελτζούκους
·         Η Σταυροφορία των φεουδαρχών
·         Φτάνουν στην Κωνσταντινούπολη		·         Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄Κομνηνός τους υπόσχεται βοήθεια με αντάλλαγμα να του ορκιστούν πίστη και να του αποδώσουν όσα εδάφη θα κατακτήσουν
	Νίκες Σταυροφόρων στη Νίκαια και το Δορύλαιο
1099: Οι Σταυροφόροι καταλαμβάνουν την Ιερουσαλήμ ·         Όργιο βιαιοτήτων και λεηλασιών

Ιδρύεται το χριστιανικό βασίλειο της Ιερουσαλήμ και άλλα μικρότερα χριστιανικά κρατίδια

Β΄ Σταυροφορία (1145 – 1149)

·         Αντεπίθεση μουσουλμάνων		è  Κατάληψη συριακής Έδεσσας (1144)
·         Β΄ Σταυροφορία ü  Προορισμός   Ø περιοχή Συρίας			è  Αποτυχία
ü  Επικεφαλής	Ø  Φράγκος βασιλιάς Ø  Γερμανός αυτοκράτορας

Γ΄ Σταυροφορία (1189 – 1192)

·         1187:	Ο στρατός του σουλτάνου της Αιγύπτου Σαλαντίν ανακαταλαμβάνει την Ιερουσαλήμ
·         Γ΄ Σταυροφορία
ü  Επικεφαλής		·         Ριχάρδος Λεοντόκαρδος της Αγγλίας ·         Φίλιππος Β΄ των Φράγκων ·         Φρειδερίκος Μπαρμπαρόσσα (Αγ. Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους)
Ø  Καταλαμβάνουν την Κύπρο από το Βυζάντιο ü  Ο Ριχάρδος την πουλά στους Φράγκους Λουζινιάν Οπότε: αρχή λατινοκρατίας για το νησί
Ø  Πετυχαίνουν νίκες εναντίον των μουσουλμάνων, αλλά δεν καταφέρνουν να καταλάβουν την Ιερουσαλήμ
Συμφωνία   Ριχάρδου - Σαλαντίν			Η Ιερουσαλήμ παραμένει υπό μουσουλμανικό έλεγχο Θα επιτρέπεται στους χριστιανούς προσκυνητές να επισκέπτονται ελεύθερα τους Αγίους Τόπους

γ. Τα αποτελέσματα των τριών πρώτων Σταυροφοριών

·         Κανένας από τους διακηρυγμένους στόχους δεν πραγματοποιήθηκε: Ø  Η Ιερουσαλήμ ξανακαταλήφθηκε από τους μουσουλμάνους Ø  Μεγάλωσε το μίσος μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων Ø  Αυξήθηκε η εχθρότητα μεταξύ Βυζαντινών και Λατίνων Ø  Διαμάχες και ανταγωνισμοί μεταξύ των Σταυροφόρων Ø  Εκκλησία: περισσότερες απώλειες παρά οφέλη
Ø  Ενίσχυση παρουσίας ιταλικών πόλεων στα λιμάνια της Ανατολής Ø  Οικονομικά οφέλη για τα δυτικά χριστιανικά κράτη Ø  Σε βάρος των σταυροφόρων, που αποδεκατίστηκαν ή επέστρεψαν φτωχότεροι

δ. Η Τέταρτη Σταυροφορία

Τέλη 12^ου αι.: Το Βυζάντιο σε κρίση

·         Εσωτερική αναταραχή		Ø  ενίσχυση τοπικών αριστοκρατών Ø  εμφύλιες διαμάχες
·         Στο βυζαντινό θρόνο ο Αλέξιος Γ΄ Άγγελος Ø  Τύφλωσε και εκδίωξε τον προηγούμενο αυτοκράτορα και αδελφό του Ισαάκιο
·         Κακή οικονομική κατάσταση
·         Εξωτερικές απειλές:	Ø  Νορμανδοί Ø  Επεκτατικά σχέδια Γερμανού αυτοκράτορα
·         Όξυνση στις σχέσεις με τη Βενετία Ø  Ιστορικό: ü  Τα εμπορικά προνόμια που είχαν παραχωρήσει στους Βενετούς οι προηγούμενοι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έπλητταν το Βυζαντινό εμπόριο
ü  Μανουήλ Α΄ Κομνηνός			·         Συνάπτει συμφωνίες με Πίζα και Γένουα (ανταγωνίστριες πόλεις της Βενετίας) ·         Διατάζει τη σύλληψη και την κατάσχεση των περιουσιών όλων των Βενετών της αυτοκρατορίας (1172)
ü  1182: Ο όχλος της Κωνσταντινούπολης προβαίνει σε σφαγές και λεηλασίες σε βάρος των Λατίνων της Πόλης

Δύση: Κήρυξη σταυροφορίας και συμφωνίες

·         Ο πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ κηρύσσει νέα Σταυροφορία (1198)
Ø  Ανταποκρίνονται άρχοντες και ιππότες (όχι οι βασιλείς) ü  Επικεφαλής: Βονιφάτιος Μομφερατικός	è  Προορισμός:       Αίγυπτος ή Συρία       και μετά Ιερουσαλήμ
Αναζητείται χρηματοδότηση από τη Βενετία
·         Συμφωνία Βενετού δόγη(*) Ερρίκου Δάνδολου – Σταυροφόρων (1201) Ø  H Βενετία αναλαμβάνει να χρηματοδοτήσει τη Σταυροφορία ü  Κατασκευή πλοίων και μεταφορά σταυροφόρων στην Ανατολή ü  Εφοδιασμός τους με τρόφιμα για ένα χρόνο ü  Συγκέντρωση στρατού σταυροφόρων στη Βενετία όταν θα έχουν ετοιμαστεί τα πλοία

(*) δόγης: τίτλος του ηγεμόνα της Βενετίας

Αλλαγή προορισμού Σταυροφορίας

·         1201-1202: Ο στρατός των σταυροφόρων που συγκεντρώνεται στη Βενετία είναι μικρότερος του αναμενόμενου Ø  Οι σταυροφόροι αδυνατούν να πληρώσουν το χρέος προς τους Βενετούς
·         Πρόταση Δάνδολου προς σταυροφόρους: Ø  Να καταλάβουν την πόλη Ζάρα (δαλματικές ακτές) για λογαριασμό του και να πληρώσουν με αυτόν τον τρόπο το χρέος τους		Παράλληλα: ·         Ο Αλέξιος, γιος του έκπτωτου βυζαντινού αυτοκράτορα Ισαάκιου ζητά βοήθεια για να επανέλθει στο θρόνο Ø  Υπόσχεται σε αντάλλαγμα: ü  Χρηματοδότηση της Σταυροφορίας ü  Υποταγή της ανατολικής εκκλησίας στη δυτική
	Οι Βενετοί και οι περισσότεροι αρχηγοί των Σταυροφόρων αποδέχονται την προσφορά
Παρότι ο πάπας αποκήρυξε τη Σταυροφορία, εάν στρεφόταν εναντίον χριστιανών, οι σταυροφόροι, αφού κατέλαβαν τη Ζάρα, κατευθύνθηκαν στην Κωνσταντινούπολη

ε. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους

·         1203: Οι Σταυροφόροι καταλαμβάνουν την Κωνσταντινούπολη και αποκαθιστούν τον Ισαάκιο Β΄ και το γιο του Αλέξιο (Αλέξιο Δ΄) στο θρόνο
Όμως: ü  Δεν υπάρχουν χρήματα για να πληρωθούν οι σταυροφόροι	è  Ο Αλέξιος Δ΄ Ø  Επιβάλλει βαριά φορολογία στους βυζαντινούς Ø  Διαταγή να λιώσουν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα για να πάρει το χρυσό ü  Σφοδρές λαϊκές αντιδράσεις εναντίον Αλέξιου Δ΄ και σταυροφόρων
·         Τις εκμεταλλεύεται ο αυλικός Αλέξιος Δούκας Μούρτζουφλος è  Δολοφονεί τον Αλέξιο Δ΄ και καταλαμβάνει το θρόνο (Αλέξιος Ε΄) è  Αρνείται να πληρώσει τους σταυροφόρους

·         Μάρτιος 1204: Συμφωνία  σταυροφόρων για το διαμοιρασμό της αυτοκρατορίας (partitio Romaniae) ü  Ο Αλέξιος Ε΄ φεύγει και αφήνει το στρατό του
·         13 Απριλίου 1204:        Άλωση Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους
Ø  Πρωτοφανείς λεηλασίες και σφαγές	è  Πολύτιμα αντικείμενα μεταφέρονται στη Βενετία (κυρίως) και σε άλλες δυτικές πόλεις

 Οπότε:

Περίοδος λατινοκρατίας ή φραγκοκρατίας Ø  Σε κάποιες περιοχές του ελλαδικού χώρου κράτησε ως τον 17ο αιώνα

Μετά τις Σταυροφορίες